خواص کنجاله تخم پنبه چیست؟

کنجاله پنبه دانه دارای خواص بسیار زیادی است. پروتئین موجود در این کنجاله در حدود ۲۴ درصد می‌باشد و می‌توان گفت که پروتئین گیاهی بسیار بالایی دارد. امروزه استفاده از کنجاله سویا برای خوراک دام بسیار زیاد شده است و باعث کمیابی این محصول در بازار شده است. به همین دلیل کنجاله تخم پنبه می‌تواند جایگزین مناسبی برای کنجاله سویا باشد و نیاز دامداران را برای پرورش دام‌هایشان برآورده سازد. حتی می‌توان گفت این محصول سودآور بوده و هزینه خرید این محصول نسبت به دیگر کنجاله‌ها بسیار کمتر می‌باشد.

تنها نکته‌ای که باید در مورد این کنجاله‌ها رعایت کرد، این است که این کنجاله به‌تنهایی نباید برای استفاده در جیره حیوانات مصرف شود و حتماً باید مقداری عنصر آهن به آنها اضافه شود تا گوسیپول موجود در کنجاله که ماده‌ای سمی است را از بین ببرد. چربی موجود در این کنجاله باعث افزایش شیر گاوهای شیرده و افزایش وزن دام‌ها می‌گردد.

انواع کنجاله تخم پنبه

کنجاله تخم پنبه  به دو صورت تولید می‌شود که عبارت‌اند از:

۱- پلت: به‌صورت پلت یا تخته‌ای تولید می‌شود.

۲- پودری: به‌صورت آسیابی و پودری درمی‌آید.

کنجاله‌ها در جهان به دو گونه داخلی و خارجی تولید و عرضه می‌گردند که عبارت‌اند از:

کنجاله داخلی:

در کشورمان ایران نیز کنجاله تخم پنبه تولید می‌گردد. شهرهایی از جمله خراسان شمالی، جنوبی و رضوی تولیدکنندگان این کنجاله  هستند.

کنجاله خارجی:

کشورهایی همچون چین، هند، پاکستان، ایالات متحده آمریکا و برزیل بزرگ‌ترین تولیدکنندگان کنجاله تخم پنبه هستند و بیشتر واردات این محصول از این کشورها صورت می‌گیرد.

فواید کنجاله تخم پنبه برای تغذیه دام:

• قیمت پایین و مقرون‌به‌صرفه بودن
• داشتن پروتئین متوسط برای هر جیره
• خوش‌خوراک بودن و افزایش اشتها

ارزش غذایی کنجاله تخم پنبه:

• این کنجاله سرشار از فیبر، چربی، انرژی و پروتئین است.
• دانه پنبه ۹۶ درصد مواد مغذی قابل‌هضم را با خود به همراه دارد.
• پروتئین موجود در این کنجاله بین ۲۰-۲۴% می‌باشد.
• چربی موجود در این کنجاله باید بین ۱۰-۱۲% باشد.
• رطوبت موجود در این کنجاله نیز باید کمتر از ۱۰% باشد.
• فیبر خام موجود در این محصول ۲۱% می‌باشد.
• کلسیم موجود در این کنجاله حدود ۰.۱۶% است.
• فسفر موجود در این محصول نیز ۰.۷۵% می‌باشد.

با توجه به کم بودن میزان کلسیم در این محصول باید از مکمل معدنی دیگر برای تامین کلسیم مورد نیاز گاوها استفاده شود، تا رژیم غذایی این حیوانات به تعادل برسد.

انواع و قیمت کنجاله پنبه به چه صورت می‌باشد

کنجاله پنبه تولیدی دارای 3 درجه می باشد:

درجه یک: که خالص از ضایعات تخم پنبه پس از روغن کشی می‌باشد و دارای قیمت بالاتری نسبت به درجه‌دو و درجه سه می‌باشد.

درجه دو: به صورت ناخالص و ترکیب با انواع سبوس و اقلام دیگر است.

درجه سه: درصد ناخالصی آن حتی از درجه دو هم بیشتر است.

آنالیز کنجاله پنبه دانه درجه یک

کنجاله پنبه دارای پروتئین 20-24% و چربی 10-12% می باشد.

رطوبت کنجاله پنبه هم باید زیر 10% باشد.

مقایسه کنجاله پنبه دانه با کنجاله سویا:
1- میزان کمتری پروتئین و مقدار بیشتری فیبر دارد. که بالا بودن میزان فیبر آن موجب پایین آمدن سطح انرژی قابل متابولیسم می گردد.
2- مقدار بسیاری از اسیدهای آمینه ضروری در کنجاله تخم پنبه کمتر از کنجاله سویا است و قابلیت استفاده آنها برای طیور پایین تر است .
3- در دانه پنبه رنگدانه ای به نام گوسیپول وجود دارد که تاثیرات سوئی بر رشد ، تولید مثل و رنگ زرده تخم مرغ دارد.

استفاده از کنجاله پنبه دانه در تغذ یه دام و طیور :
واریته های بدون غده ( GLANDIESS) پنبه دانه فاقد گوسیپول نیز وجود دارند . پرندگان می توانند معمولاَ مقدار نسبتاَ بالای گوسیپول را بدون هیچ گونه تاثیری بر عملکردشان تحمل نمایند و هر چند که حتی مقدار بسیار پایین آن موجبات تغییر رنگ زرده و سفیده را در پرندگان تخم گذار فراهم می کند. تغییر رنگ زرده به صورت های سبز – قهوه ای – سیاه به میزان گوسیپپول جیره و مدت انبار کردن تخم بستگی دارد.

افزایش مدت انبار کردن بویژه در هواه خنک 5 درجه سانتیگراد که سبب تغییر سریع در PHزرده می شود ، بر تیرگی زرده می افزاید . با توجه به اینکه گوسیپول با آهن تشکیل کمپلکس می دهد ، از این واکنش می توان به طور موثری در حذف سم یا غیر سمی کردن کنجاله استفاده کرد . فراهم نمودن نسبت 1 به 1 گوسیپول آزاد و آهن می تواند سبب افزایش مقدار مصرف کنجاله درجیره های گوشتی و همچنین مرغ های تخم گذار شود. از آنجا که بیشتر نمونه های کنجاله پنبه دانه دارای 1/0 % گوسیپول آزاد هستند با افزودن 5/0 کیلوگرم سولفات آهن در هر تن خوراک می توان مسمومیت حاصل از آن را برطرف نمود .

با افزودن آهن ، جوجه های گوشتی و مرغ های تخم گذار بدون هیچ گونه تاثیرمنفی می توانند به ترتیب تا 300 و 30 قسمت در میلیون ( PPM ) گوسیپول آزاد در جیره را تحمل نمایند.
اگر کنجاله پنبه دانه حاوی مقداری روغن باشد ، اسید های چرب سیکلوپروپیونید ممکن است سبب تغییر رنگ تخم مرغ شوند. این اسید های چرب در غشای ویتلین Vitellin Membrane زرده تغییر شده و قابلیت نفوذ پذیری آن را به آهن که تنها در زرده وجود دارد تغییر می دهد.

آهن تراوشده با کُن آلبومین Conalbumin در بخش سفیده تشکیل کمپلکس می دهد و رنگ صورتی زرده را باعث می شود ، که تنها راه جلوگیری از آن استفاده از کنجاله های پنبه دانه با مقدار بسیار ناچیز روغن می باشد .

محدودیت های که باعث می شود نتوان به مقدار زیاد در جیره از آن استفاده کرد عبارتند از :
تغییر رنگ زرده تغییر رنگ آلبومن
میزان روغن میزان گوسیپول قابلیت استفاده لیزین
محدودیت کنجاله پنبه دانه برای پرندگان تخمگذار در سنین 0 تا 4 هفتگی: حداکثر 5% جیره
محدودیت کنجاله پنبه دانه برای پرندگان گوشتی در سنین 4 تا 8 هفتگی : حداگثر 10% جیره

مسمومیت دام ها بویژه خوک در اثر مصرف کنجاله پنبه دانه معمولی زیاد حادث می شود . ماده سمی گوسیپول در کنجاله تخم پنبه معمولی موجب سفت شدن و بزرگ شدن شکم در اثر تجمع مایعات و ضعف عمومی می شود . ظاهراَ مرگ در اثز خیز قلب و شش یا جگر رخ خواهد داد.
استفاده از کنجاله تخم پنبه در جیره مرغ های تخم گذار برای متخصصین تغذیه و تولیدکنندگان از دیر باز یک مشکل بوده است . گزارش های اولیه در مورد لکه دار شدن تخم مرغ مرغ های تخمگذار که از کنجاله تخم پنبه تغذیه نموده اند به سالهای 1819 برمی گردد.

در دهه 1930 گوسیپول به عنوان ماده موثر در تغییر رنگ زرده در مرغ های تغذیه شده با کنجاله تخم پنبه شناخته شد . بزودی روشن شد که در تغذیه مرغ های تخم گذار با کنجاله پنبه دانه دو مشکل بوجود می آید :
1- سفیده تخم های ذخیره شده به رنگ صورتی تغییر رنگ می دهد و این حالت غیر طبیعی به عنوان سفیده صورتی رنگ شناخته شده است .
2- مشکل دیگر که ممکن است به طوز همزمان رخ دهد ، رنگ قهوه ای یا زیتونی زرده می باشد .
3- مشکل دوم از تداخل گوسیپول حاصل از غدد رنگدانه ای تخم پنبه باآهن موجوددر زرده تخم مرغ حاصل می شود.